ثبت نام دوره های آموزشی
سل کانتر آزمایشگاهی
یکشنبه ۰۹ آبان ۱۳۹۵
0 نظر
1024 بازدید

سل كانتر يا دستگاه  شمارنده سلول

•آنالايزرهاي هماتولوژي يا سل كانترها:دستگاههاي تمام اتوماتيكي هستند كه براي اندازه گيري كمي پارامترهاي خون در آزمايشگاههاي پزشكي مورد استفاده قرار مي گيرند. به عبارت ديگر اين دستگاهها ، تعداد سلولهاي خوني را در حجم مشخصي از خون مي شمارند

 

•اجزاي اصلي سل كانتر

 

•سل كانتر معمولا از سه بخش  اصلي هيدروليك، پنوماتيك و الكترونيكي تشكيل مي شود.

 

وظايف سيستم هيدروليك:

وظايف سيستم هيدروليك شامل برداشت محلول هاي مورد نياز دستگاه و نمونه خون يا Aspirating  ،‌تخليه محلول ها يا خون برداشت شده يا Dispensing  ، رقيق سازي نمونه يا Diluting   ،‌مخلوط كردن نمونه و محلولها يا Mixing  و افزودن محلول ليز كننده به نمونه يا Lysing  است.

وظايفت سيستم پنوماتيك:

وظيفه اصلي سيستم پنوماتيك توليد خلاء يا فشار ثابت جهت كنترل دريچه ها و همچنين كنترل حركت محلول ها و نمونه در داخل سيستم هيدروليك است.

وظايف سيستم الكترونيكي:‌

اين سيستم توسط يك ريز پردازنده (ميكروپروسسور) كنترل مي شود و وظايف زير را به عهده دارد.

.1اندازه گيري و پردازيش سيگنال هاي حاصل از تغيير امپدانس

.2محاسبه و انتقال نتايج به چاپگر با هر خروجي دلخواه در سيستم

.3ترسيم گراف پارامترهاي اصلي

.4كنترل زمان اندازه گيري و توالي تست ها

.5اجراي برنامه Q.C  و كاليبراسيون سيستم

.6ذخيره و بازيابي (Save and Load)   نتايج

 

•سل کانتر چه چيزهايي شمارش مي كند؟

•سل كانتر دستگاهی است که  تعداد گلبول هاي قرمز (RBC)، گلبول هاي سفيد (WBC) و پلاكت ها را اندازه گيري مي كند. همچنین برخی از اين دستگاه ها قابليت اندازه گيري هموگلوبين، هماتوكريتMCHC, MCH, MCV مورفولوژي گلبول هاي قرمز و شمارش افتراقي سلول هاي سفيد را هم دارند. وظیفه اصلی این دستگاه ها تهیه گزارش سریع و دقیق به روشی ساده از پارامترهای اصلی خون است ، به نحوی كه نمونه های غیر طبیعی از نمونه های طبیعی تفكیك گردیده و جهت انجام بررسی های بیشتر آنها از روش های متداول دیگری کمک می گیرند.

 

اصول شمارش سلول هاي خوني

•شمارش سلول در سل كانترهاي معمولي كه اساس آنها بر سايز سلولي استوار است به اين ترتيب است كه هر سل كانتر داراي دو روزنه يا دريچه (Aperture)بنام روزنه هاي RBCو WBC  براي عبور سلولهاي خوني است روزنه RBC براي عبور RBC  و Plt روزنه WBC براي عبور و شمارش WBCتعبيه شده است. نمونه رقيق شده توسط يك فشار منفي به داخل رونه RBCو WBCمكش مي شود.  در دو طرف اين روزنه ها دو الكترود وجود دارد كه موقع عبور گلبول از آن، در مقدارمقاومت الكتريكي بين آنها تغيير ايجاد مي شود كه هرتغيير به منزله يك پالس و يك شمارش محسوب مي شود

 

 

•سل كانترهاي معمولي در حالت كلي تعداد Hb- MCV- Plt- RBC - WBC   را مستقيما اندازه گيري نموده وبراي آنها هيستوگرام رسم مي نمايد و ساير اندكس گلبولي را از روي آنها محاسبه مي نمايند.

•تعدادي از دستگاههاي سل كانتر براساس اندازه سلول، نوع گلبولهاي سفيد نرمال را بصورت تقريبي افتراق(Diff)  مي نمايند.

•همه اين دستگاهها براي سنجش مقدار Hb يك سيستم نوري همانند اسپكتروفتومتردارند كه در داخل دستگاه قرار دارد و مقدار Hb را در طول موج 520 ناونومتر اندازه گيري مي نمايد

•در سل كانترهاي  پيشرفته مثل Sysmex 2000, 1800 , H3, H1  گلبولهاي خون  براساس روش فلوسيتومتر شمارش مي شوند كه روش بسيار حساس ودقيقي مي باشد

 

ساير مزاياي اين دستگاهها

•اين دستگاهها با رنگ آميزي پراكسيداز گلبولهاي سفيد ، گلبول هاي نرمال را از غيرنرمال افتراق مي دهند

• اين دستگاه ها با استفاده از رنگ آميزي گرانولهاي داخل سلولي نوع گلبولهاي سفيد را دقيقا افتراق(Diff) نموده و درصد آنها را بيان مي نمايند

•مقدار سلولهاي نارس يا بلاست (Blast)   را نشان مي دهند كه براي تشخيص لوسمي ها و لنفوم ها وكم خوني ها بسيار حائز اهميت مي باشد

•برخي از آنها رتيكولوسيت را نيز مي شمارند كه در مانيتورينگ كم خوني مهم است.

•محلول ها و مواد مورد نياز دستگاه سل كانتر

•1)محلول ایزوتون یا Diluent

•2)محلول لیز كننده یا Lyse

•3)محلول شستشو یا Rinse

•4)محلول شستشوی آنزیماتیك یا E – Z Cleanser

• 5) محلول پاك كننده پروب ها یا Probe Cleanser

•6) محلول كالیبراتور

•7) محلول كنترل

•توضيح محلول ها

•1) محلول ايزوتون يا Diluent : براي رقيق كردن خون از يك محلول ايزوتونيك كه مي‌تواند محيطي شبيه پلاسماي خون را تأمين نمايد، استفاده مي‌شود بدين ترتيب يك رساناي مناسب جهت شمارش سلول‌هاي خوني ايجاد مي‌گردد.

•2) محلول ليز كننده يا Lyse : از اين محلول براي از بين بردن غشاء سلول‌هاي قرمز در كاپيلاري مخصوص شمارش WBC استفاده مي‌شود، بدين ترتيب تداخل اندازه بين سلول‌هاي قرمز و سفيد در شمارش آنها از بين مي‌رود.

•همچنين از جذب نوري مخلوطي كه از لايزوهموگلوبين تشكيل گرديده است، براي اندازه‌گيري غلظت هموگلوبين استفاده مي‌شود.

•3) محلول شستشو يا Rinse : محلول شستشو نوعي دترجنت است كه براي شستشوي تيوب ‌ها و كاپيلاري‌ها و مرطوب نگه داشتن آنها پس از هر سيكل اندازه‌گيري مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

•4) محلول شستشوي آنزيماتيك يا E-Z Cleanser : يك محلول آنزيمي مخصوص است كه براي پاك كردن بهتر تيوب‌ها و كاپيلاري‌ها به صورت روزانه مورد استفاده قرار مي‌گيرد(قبل از خاموش كردن دستگاه) و ضرري براي قسمت‌هاي پلاستيكي دستگاه ندارد.

•5) محلول پاك‌كننده پروب‌ها يا Probe Cleanser : از اين محلول براي پاك كردن و حل كردن لخته سلول‌هاي خوني داراي اندازه‌هاي مختلفي هستند، بر اساس اين اندازه‌ها، هر سلول كه از درون روزنه عبور نمايد، موجب افزايش امپدانس الكتريكي بين دو الكترود مي‌شود، بدين ترتيب مي‌توان امپدانس‌هاي ايجاد شده را به سلول‌هاي مختلف مشخص نسبت داد.

•خونها به جاي مانده در پروب‌ها و تيوب‌ها و كلاپيلاري‌هاي دستگاه استفاده مي‌شود و معمولاً اين محلول بايد 15 دقيقه در اين مسير قرار گيرد تا مؤثر واقع شود.

•6) كاليبراتور : يك محصول خوني با پارامتر‌ها و مقادير مشخص و ثابت است كه به صورت تجاري و مطابق با استاندارد‌هاي مرجع پزشكي توليد مي‌شود و از آن براي كاليبره كردن دستگاه سل كانتر استفاده مي‌شود.

•7) كنترل : يك محصول خوني با پارامتر‌ها و مقادير مشخص و ثابت است كه به صورت تجاري در سه نوع Low، Normal و High توليد مي‌شود خون كنترل بايد روزانه براي چك كردن عملكرد دستگاه سل‌كانتر مورد استفاده قرار گيرد

•اصول كار دستگاه


سل کانترهای الكترونيكي كه مشخصات خون را اندازه گيري مي كنند به دو گروه اصلي تقسيم مي شوند: گروه اول در هنگام عبور خون از مقابل يك منفذ، تغييرات امپدانس الكتريكي محلول را اندازه گیری می کنند و گروه دوم، بر مبناي شكست نور در اثر عبور سلول خون كار مي كنند.

•شمارنده سلول امپدانس الکتریکی


 در این تکنیک ابتدا نمونه خون گرفته شده را با اضافه کردن داوري ضد انعقاد هپارینه کرده تا از به هم چسبيدن سلول ها و ایجاد خطا در اندازه گیری اجتناب شود. سپس با مكش خودكار حجم مشخصي از خون وارد دستگاه مي شود. سپس، نمونه به نسبت 1 به 224 با محلولي كه از نظر اسمزي با خون ايزوتونيك و بدون ذرات معلق است، رقيق مي شود، در نهایت نمونه رقيق شده به دو قسمت تقسيم مي شود. يك قسمت وارد محفظه شده و قسمت ديگر كه براي شمارش RBC استفاده خواهد شد، دوباره به يك محفظه رقيق كننده برگردانده می شود. به قسمتي از خون كه براي شمارش WBC مورد استفاده مي گيرد محلولی به نام ماده لیز کننده اضافه شده كه غشاء سلول هاي قرمز را پاره كرده و هموگلوبين را آزاد مي كند.

•شمارنده سلول لیزری


هنگامي كه سلول ها از جلوي نور ليزر با طول موج خاص در حال عبور هستند، آشكارسازهاي الكترونيكي، نور پراكنده شده از سلول را اندازه گيري مي‌كنند. نوري كه در جهت مستقيم پراكنده مي شود همان طول موج نور تابش شده را دارد و شدت آن با اندازه ذره متناسب است. به اين ترتيب كه هر چه سلول بزرگ تر باشد، پراكندگي نور بيشتري وجود خواهد داشت و دتكتور FSC سيگنال بزرگ تري را به سمت قسمت الكترونيكي مي فرستد. از آنجا که اين نور به حد كافي قوي است براي شناسايي آن از فتوديود استفاده مي‌شود.
فرض هموژن بودن سلول ها در مورد RBC ها نسبتا صادق است، ولي براي WBC ها مناسب نيست و براي تعيين اندازه RBC ها نيز به دليل متفاوت بودن اشكال آنها و تفاوت در محتواي هموگلوبين دچار محدوديت خواهیم شد. براي حل اين مشكل در مورد RBC ها آنها را در محيط‌هاي با غلظت مناسب به شكل كره در آورده و شدت تفرق نور در زواياي مختلف را مقايسه مي كنند.
امروزه نسل جديد اين سل كانترها قادر به اندازه گيري 22 پارامتر مختلف هستند كه مهم ترين قابليت آنها افتراق 5 زير گروه سلولي گلبول هاي سفيد است. دستگاه قادر به اندازه گيري 10000 سلول در هر نمونه است. اگر تعداد گلبول های سفید كوچك تر از 10 كيلو بر ميكروليتر باشد، سيستم همان تعداد سلول ها را به عنوان WBC كلي شمارش خواهد كرد. اين سيستم ها علاوه بر شمارش متداول سلول هاي خوني، قادر اندازه سلول و مشخص كردن نمونه هاي غير طبيعي هستند

•اصول كنترل كيفيت


جهت حصول اطمينان خاطر از عملكرد يك دستگاه سل كانتر لازم است روزانه دقت و صحت نتايج با استفاده از روش هاي استاندارد و متنوع بررسی شود.

•كنترل كيفي دقت (Precision)


دقت دستگاه در گرو تكرار پذير بودن نتايج آن است. به همین منظور لازم است كه اپراتور حداقل هفته اي يك مرتبه دستگاه سل كانتر را با يك نمونه خون از لحاظ دقت در عملكرد و تكرار پذير بودن نتايج بررسی کند. یعنی باید یک نمونه خون از يك ويال و فقط با استفاده از 10 نتيجه بعدي، % CV محاسبه شود. % CV هاي به دست آمده بايد در محدوده قابل قبول ذكر شده باشند


 كنترل كيفي صحت (Accuracy)

•كنترل كيفي صحت عملكرد دستگاه با استفاده از يك يا چند خون كنترل معتبر در محدوده هاي نرمال،  Highو Low انجام مي پذيرد. بايد توجه داشت كه حتما به تاريخ انقضاء و تاريخ مصرف پس از باز شدن درب ويال ها دقت شود و همچنين شود كه انجام آزمايشات كنترل كيفي با استفاده از خون كنترل در دماي ذكر شده در بروشور آنها صورت پذيرد. به طور كلي كليه موارد تذكر داده شده در بروشور خون كنترل مورد مصرف رعايت شود. به این ترتیب که در دستگاه سل كانتر وارد منوي Q.C شده (Quality Control) و مقادير داده شده براي پارامترهاي خوني در جدول همراه خون كنترل و همچنين EXP.DATE,LOT.NO آن وارد شود.
براي اطمينان بيشتر از صحت عملكرد دستگاه بهتر است كه اين تست هر روز قبل از قرائت نمونه ها و با استفاده از نوع خون كنترل (Low,Normal,High) اجرا شود

•کاليبراسون اتوکلاو

•هدف از کالیبراسیون دستگاه اوتوکلاو این است که دمای حقیقی اوتوکلاو در حین کارکرد دقیقا همان دمایی باشد که برای آن تعیین شده است. از تاریخ 31 نوامبر 1998 به کمپانی هایی که دارای اعتبارنامه آژانس کالیبراسیون نباشند اجازه این کار داده نشده است.بدون انجام کالیبراسیون، به دلیل وجود خطاهای احتمالی چون عدم کارکرد صحیح قطعات الکترونیکی، آسیب دیدن پروب دما، یا حتی وجود خطا در اندازه گیری گیج فشاری، دانستن دمای حقیقی داخل اوتوکلاو نا ممکن است.پس نمی توان کالیبراسیون این دستگاه را نادیده گرفت، چرا که عدم کارکرد هر یک از قسمت های گفته شده منجر به ایجاد خطا در امر استریلیزاسیون می شود.
کالیبراسیون به خصوص زمانی که منطبق با اصول UKAS(United Kingdom Accreditation Service)  باشد، مورد تایید چندین محکمه قرار می گیرد که این بیانگر اعمال دقت و توجه بالا در کالیبراسیون است.

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر